Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polonistyczne rozważania o kulturze i poprawności języka

Artykuły z czasopisma | 13 grudnia 2017 | NR 16
239

Jednym z tematów, które poruszamy na łamach niniejszej „Polonistyki”, jest klasyka w szkole, dlatego dziś Polonistyczne rozważania… w całości poświęcam klasycznym autorom, z którymi zapoznajemy naszych uczniów (ściślej rzecz biorąc, zagadnienia będą dotyczyły ich imion i nazwisk, które mogą rodzić problemy, np. natury fleksyjnej lub ortograficznej).

Mikołaj Sęp Szarzyński – z dywizem czy bez?

W języku polskim na męskie nazwiska dwuczłonowe składają się właściwe nazwiska oraz dawne przydomki, herb szlachecki, zawołanie bojowe albo pseudonim (np. literacki). Z tego typu sytuacją mamy do czynienia w wypadku Mikołaja Sępa Szarzyńskiego – barokowego twórcy, który w swoich sonetach wykreował – jak wiemy – specyficzną koncepcję Boga, świata i człowieka.

Dwuczłonowe nazwiska odmieniane są według wzorców deklinacyjnych zgodnie z zasadami, które obowiązywałyby w nazwiskach jednoczłonowych (wyjątek stanowią te nazwiska, których człon pierwszy to nazwa herbu albo zawołania bojowego – wówczas pozostają one nieodmienne). Z tego powodu nazwisko barokowego poety odmienia się, jak następuje: Sępa Szarzyńskiego, Sępowi Szarzyńskiemu, Sępem Szarzyńskim, Sępie Szarzyńskim. 

Przy okazji warto zwrócić uwagę na fakt, że brakuje tu wymaganego w tej sytuacji dywizu (zob. Nowak-Jeziorański, Przerwa-Tetmajer, Korab-Brzozowski i inne). Podobnie rzecz ma się z nazwiskiem Andrzeja Frycza Modrzewskiego – tu również tradycja zobowiązuje nas, by na zasadzie wyjątku dywizu pomiędzy tymi nazwiskami nie stawiać.

Deklinacja imion Bruno i Hugo

Uczniowie klas średnich bardzo często stykają się z imionami Hugo i Bruno. 
To pierwsze imię poznają nierzadko przy okazji omawiania publicystyki doby oświecenia autorstwa Hugona Kołłątaja (zob. Listy Anonima lub O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 maja). Z drugim imieniem muszą się natomiast zaznajomić wszyscy. Opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza to bowiem lektura w podstawie programowej „ogwiazdkowana” (to oznacza, że nie można jej pominąć). Jak poprawnie deklinujemy powyższe imiona?

Tego typu nazwy odmieniają się – jak widać powyżej – z dodatkowym elementem tematycznym -on, czyli: Brunona, Hugona; Brunonowi, Hugonowi itd. Warto pamiętać, że odmiana z pominięciem tego elementu (*Bruna, *Huga) jest niepoprawna.

O fleksji nazwiska żyjącego w romantyzmie nieromantycznego pisarza

Wszyscy poloniści uczący w gimnazjach są zobligowani do omówienia Zemsty Aleksandra Fredry (lektura ta bowiem – obok wspomnianych już Sklepów cynamonowych – oznaczona jest w podstawie programowej gwiazdką). Przy okazji rozważań na temat tej lektury wart...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy