Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polonistyczne rozważania o kulturze i poprawności języka

Artykuły z czasopisma | 13 grudnia 2017 | NR 16
425

Jednym z tematów, które poruszamy na łamach niniejszej „Polonistyki”, jest klasyka w szkole, dlatego dziś Polonistyczne rozważania… w całości poświęcam klasycznym autorom, z którymi zapoznajemy naszych uczniów (ściślej rzecz biorąc, zagadnienia będą dotyczyły ich imion i nazwisk, które mogą rodzić problemy, np. natury fleksyjnej lub ortograficznej).

Mikołaj Sęp Szarzyński – z dywizem czy bez?

W języku polskim na męskie nazwiska dwuczłonowe składają się właściwe nazwiska oraz dawne przydomki, herb szlachecki, zawołanie bojowe albo pseudonim (np. literacki). Z tego typu sytuacją mamy do czynienia w wypadku Mikołaja Sępa Szarzyńskiego – barokowego twórcy, który w swoich sonetach wykreował – jak wiemy – specyficzną koncepcję Boga, świata i człowieka.

POLECAMY

Dwuczłonowe nazwiska odmieniane są według wzorców deklinacyjnych zgodnie z zasadami, które obowiązywałyby w nazwiskach jednoczłonowych (wyjątek stanowią te nazwiska, których człon pierwszy to nazwa herbu albo zawołania bojowego – wówczas pozostają one nieodmienne). Z tego powodu nazwisko barokowego poety odmienia się, jak następuje: Sępa Szarzyńskiego, Sępowi Szarzyńskiemu, Sępem Szarzyńskim, Sępie Szarzyńskim. 

Przy okazji warto zwrócić uwagę na fakt, że brakuje tu wymaganego w tej sytuacji dywizu (zob. Nowak-Jeziorański, Przerwa-Tetmajer, Korab-Brzozowski i inne). Podobnie rzecz ma się z nazwiskiem Andrzeja Frycza Modrzewskiego – tu również tradycja zobowiązuje nas, by na zasadzie wyjątku dywizu pomiędzy tymi nazwiskami nie stawiać.

Deklinacja imion Bruno i Hugo

Uczniowie klas średnich bardzo często stykają się z imionami Hugo i Bruno. 
To pierwsze imię poznają nierzadko przy okazji omawiania publicystyki doby oświecenia autorstwa Hugona Kołłątaja (zob. Listy Anonima lub O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 maja). Z drugim imieniem muszą się natomiast zaznajomić wszyscy. Opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza to bowiem lektura w podstawie programowej „ogwiazdkowana” (to oznacza, że nie można jej pominąć). Jak poprawnie deklinujemy powyższe imiona?

Tego typu nazwy odmieniają się – jak widać powyżej – z dodatkowym elementem tematycznym -on, czyli: Brunona, Hugona; Brunonowi, Hugonowi itd. Warto pamiętać, że odmiana z pominięciem tego elementu (*Bruna, *Huga) jest niepoprawna.

O fleksji nazwiska żyjącego w romantyzmie nieromantycznego pisarza

Wszyscy poloniści uczący w gimnazjach są zobligowani do omówienia Zemsty Aleksandra Fredry (lektura ta bowiem – obok wspomnianych już Sklepów cynamonowych – oznaczona jest w podstawie programowej gwiazdką). Przy okazji rozważań na temat tej lektury warto poświęcić chwilkę na temat odmiany nazwiska tego wybitnego komediopisarza. 

Nazwisko autora Zemsty deklinuje się jak pospolite rzeczowniki rodzaju żeńskiego, czyli: Fredro, Fredry, Fredrze, Fredrę, Fredrą, Fredrze. Wspomnijmy przy okazji, że w identyczny sposób odmieniają się też takie nazwiska, jak...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy