Dołącz do czytelników
Brak wyników

Innowacje polonistyczne

13 maja 2021

NR 41 (Maj 2021)

Nauczanie wielozmysłowe

0 80

Współczesna szkoła staje przed wieloma wyzwaniami. Z jednej strony – nauczyciele muszą mierzyć się z ciągle zmieniającą się rzeczywistością oraz z problemem polegającym na tym, że młodzi ludzie coraz więcej czasu spędzają w wirtualnej rzeczywistości. Z drugiej – pojawiają się liczne wyzwania społeczne, które również generują dużo trudności na polu edukacji. Nie da się więc ukryć, że kluczowe w tym obszarze staje się znalezienie odpowiednich metod pracy i działań, które będą w stanie stymulować rozwój młodych ludzi i przyczyniać się do świadomego opanowywania przez nich różnorodnych materiałów.

W celu sprostania wspomnianym wyzwaniom konieczne jest korzystanie z innowacyjnych strategii i metod pracy. Zgodnie z jedną z koncepcji, na każdych zajęciach powinno się proponować uczniom takie aktywności, by móc oddziaływać na nich wielozmysłowo i polisensorycznie. Jednakże aby mogło się to odbywać w sposób świadomy i planowy, nauczyciel powinien posiadać wiedzę na temat tego, jakie style uczenia prezentują uczniowie oraz jak można oddziaływać na zmysły. 

POLECAMY

Każdy człowiek jest inny i w zupełnie inny sposób analizuje bodźce dochodzące do niego ze środowiska. Nad wyraz ciekawy wydaje się fakt, że dzięki odpowiedniej stymulacji można nie tylko znacznie poprawić koncentrację, pamięć, uwagę i skupienie, ale również wzmocnić samoocenę dzieci i ich umiejętność rozwiązywania problemów. Warto bowiem wiedzieć, że zdecydowanie bardziej efektywne jest uczenie się z wykorzystaniem zmysłów, zwłaszcza w sytuacji, kiedy wykorzystuje się więcej niż jeden kanał sensoryczny. Takie działanie przyczynia się bowiem do tego, że nowe wiadomości są szybko zapamiętywane i zdecydowanie lepiej zrozumiane. Równie ważne, o ile nie ważniejsze, jest również to, że proces edukacyjny staje się dużo ciekawszy, przynosi więcej satysfakcji jego uczestnikom i pozwala na odniesienie sukcesu. 

Czym jest nauczanie wielozmysłowe?

Nauczanie wielozmysłowe polega przede wszystkim na tym, że w procesie edukacyjnym nauczyciel podejmuje różnorodne działania, mające na celu zaangażowanie wielu kanałów sensorycznych. W tym celu wykorzystuje ciekawe metody, techniki i strategie pracy, dzięki którym może działać na ucznia symultanicznie bądź też w zbliżonym czasie. Sprawia to, że młody człowiek doświadcza jednocześnie stymulacji wizualnej, słuchowej i kinestetycznej, jak i smakowej i węchowej, jeśli tylko jest taka możliwość. Nauczyciele nie powinni również zapominać o tym, że nieodłącznymi elementami są tu aktywność ruchowa oraz zaangażowanie uczniów. 

Korzyści z nauczania wielozmysłowego

Warto mieć świadomość, że nauczanie wielozmysłowe przyczynia się do osiągania takich korzyści w roz-
woju dziecka jak:

  • umiejętność pracy w grupie, współdziałania,
  • umiejętność samodzielnego uczenia się, poszerzania swojej wiedzy i zdobywania coraz to nowych doświadczeń,
  • kształtowanie zdolności do radzenia sobie z pojawiającymi się problemami,
  • wzmacnianie umiejętności organizowania swojego czasu, planowania go,
  • budowanie poczucia własnej wartości.

Takie działanie sprzyja również poznawaniu siebie i własnych umiejętności oraz dokonywaniu adekwatnej, zgodnej z rzeczywistością samooceny. System pracy wielozmysłowej jest także niezwykle pomocny w edukacji uczniów z trudnościami w uczeniu się, dzieci z zaburzeniami rozwojowymi (np. ze spektrum autyzmu) oraz dzieci z niepełnosprawnością intelektualną, w tym wieloraką. 

Rozpoznawanie preferencji uczniów

Warunkiem osiągnięcia satysfakcji i radości z działań edukacyjnych jest dokładne poznanie uczniów, ich potrzeb i możliwości. Przydatne w tym celu jest sprawdzenie, który z kanałów sensorycznych jest dominujący i jakie preferencje związane z uczeniem się przejawiają uczniowie. Pomoże to znaleźć odpowiednie metody i formy pracy dopasowane do konkretnego dziecka, a w konsekwencji będzie skutkowało osiąganiem lepszych wyników w nauce. Wyróżnia się następujące style uczenia:

  • Wzrokowcy – osoby, które najchętniej korzystają ze wzroku jako głównego kanału sensorycznego. Zdecydowanie preferują pokazy, oglądanie ilustracji, wykresów, zdjęć. Jednocześnie dbają o to, aby mieć porządek w notatkach. Chętnie korzystają z kolorów lub zakreślaczy, żeby zaznaczyć najistotniejsze fragmenty tekstów czy zdań. Łatwiej przychodzi im czytanie informacji, które są uporządkowane graficznie. Nauczyciel w pracy z nimi powinien stosować odpowiednie słownictwo, odnoszące się do ich preferencji. Może więc tak formułować polecenia, aby pojawiały się w nich słowa: „wyobraźcie sobie”, „popatrzcie”, „spójrzcie”, „widzę”.
  • Słuchowcy – osoby, u których dominującym zmysłem jest słuch. Chętnie słuchają innych osób, ale lubią również sytuacje, w który oni sami mogą się wypowiedzieć. Preferują takie formy jak wykład, rozmowa oraz dyskusja. Czują się lepiej, gdy mogą na głos powtarzać materiał, który muszą opanować. Zdecydowanie bardziej preferują polecenia podawane w sposób werbalny. W swoich wypowiedziach pisemnych są dość oszczędni, unikają długich opisów. W trakcie czytania zdarza się, że poruszają ustami. Bywa, że szybko się rozpraszają. Nauczyciel powinien korzystać z takich słów kluczowych, jak: „to zdanie brzmi”, „posłuchajcie”, „opowiedzcie”.
  • Kinestetycy (czuciowcy) – osoby, które odbierają różnorodne bodźce z ciała. Lubią odczuwać emocje, ruch, a także zapachy czy smaki. Najchętniej uczą się przez działanie. Zdecydowanie szybciej są w stanie zapamiętać informacje czy wnioski wynikające z podejmowania aktywności własnej niż w sytuacji, gdy otrzymują gotową wiedzę od nauczyciela. Cenią takie sytuacje dydaktyczne, w których mają możliwość poruszania i manipulowania przedmiotami lub poruszania się. Im większa dynamika, tym lepiej się w tym odnajdują. Problemy, z którymi najczęściej borykają się na zajęciach, to czytanie ze zrozumieniem. Mają trudność z opanowaniem umiejętności grafomotorycznych i ortograficznych. Miejsce ich pracy jest zazwyczaj nieuporządkowane, chaotyczne. Preferują bliski kontakt z innymi osobami. Nauczyciel powinien w pracy z nimi wykorzystywać następujące słowa: „poruszaj się”, „wykonaj kilka ćwiczeń gimnastycznych”, „czuję to dobrze”, „to sprawia, że czuję się poruszony”. 
  • Dotykowcy – uczą się poprzez dotykanie rzeczy, przedmiotów czy innych ludzi. Są to osoby, które chętnie i żywo gestykulują. Lubią mieć możliwość manipulowania przedmiotami. Dużego znaczenia nabierają dla nich pozytywne emocje – jeśli pojawiają się w trakcie uczenia się, a atmosfera jest życzliwa i dająca poczucie bezpieczeństwa, to zdecydowanie łatwiej opanowują zadany materiał. Czasem muszą sobie zapisać kilkakrotnie jakieś zdanie/sformułowanie, żeby móc je zapamiętać. Nauczyciel powinien budować swoje wypowiedzi z takimi zwrotami jak: „czuję, że…”, „poruszyło mnie to”, „w jaki sposób wy to odbieracie?”.

Preferencje uczniów mogą być naprawdę różnorodne, a u wielu z nich poszczególne kanały przenikają się i mieszają. Biorąc pod uwagę to oraz fakt, że w klasie mamy często wielu uczniów o zupełnie odmiennych preferencjach uczenia się, dochodzimy do wniosku, że wspieranie wielozmysłowe okazuje się najkorzystniejszym rozwiązaniem. Żeby jednak było to możliwe, konieczne jest świadome podejście nauczyciela do tego zagadnienia oraz posiadanie wiedzy na temat tego, jakie metody i techniki będą usprawniały funkcjonowanie uczniów w środowisku szkolnym. 

Edukacja przez ruch

W nauczaniu powinno się stosować wszechstronną stymulację, która będzie usprawniała zmysł wzroku, słuchu, smaku, dotyku, węchu, układu przedsionkowego oraz układu proprioceptywnego. Metodą, która bardzo dobrze wpisuje się w te założenia, jest Edukacja przez ruch Doroty Dziamskiej. Opiera się ona na założeniu, że dzieci najwięcej korzyści odnoszą w sytuacji, w której mają możliwość podejmowania swobodnej aktywności ruchowej. W trakcie zajęć opartych na Edukacji przez ruch nauczyciel może korzystać z trzech form pracy. Pierwszą z nich są ćwiczenia doskonalące wybrane funkcje organizmu. Kolejną stanowią zabawy, które składają się z kilku aktywności i doskonalą wiele funkcji. Ostatnią formą są gry, najbardziej rozbudowane i opierające się na konkretnych zasadach i regułach. W ich skład wchodzą różnorodne aktywności i ćwiczenia. 

W Edukacji przez ruch jedną z głównych form pracy z uczniem jest origami. Dziecko otrzymuje figury geometryczne, takie jak kwadrat, trójkąt i koło, i układa z nich określone kompozycje. Ta technika plastyczna jest dość wymagająca, ale jednocześnie niezwykle pozytywnie wpływa na funkcjonowanie młodego człowieka. Do najważniejszych zalet origami należy:

  • rozwijanie kreatywności i wyobraźni,
  • kształtowanie umiejętności doprowadzania zadania do końca,
  • uczenie cierpliwości i wytrwałości w realizacji powierzonych zadań,
  • pozytywny wpływ na koncentrację młodego człowieka oraz koordynację wzrokowo-ruchową,
  • ułatwianie procesu planowania ruchu, umożliwienie dzieciom planowania kolejnych etapów wykonywania określonych czynności,
  • doskonalenie umiejętności grafomotorycznych, wzmacnianie precyzji wykonywanych czynności oraz sprawności manualnej.

Metodę tę można wykorzystać na każdym etapie edukacyjnym. Uczniowie na początku pracują w grupach, tworząc kompozycję w rytm muzyki. Zaczynają od swobodnych ruchów kredki połączonych ze zmianą swojego miejsca przy stoliku. Na kolejnym etapie uzupełniają rysunek o elementy origami. W ten sposób można przygotować prace związane z lasem, przyro-
dą, itp. Po przygotowaniu plakatu każda grupa może opracować prezentację i przedstawić ją na forum. W związku z faktem, że obejmuje ona swoim zakresem tak różnorodne bodźce, dobrze sprawdza się w pracy polisensorycznej. 

Sala doświadczania świata

Na podobnych założeniach opiera się sala doświadczania świata. Jest to miejsce, w którym umieszcza się różnorodne sprzęty wpływające na doskonalenie zmysłów. Cały proces przeprowadza się w spokojnej, życzliwej i bezpiecznej atmosferze.

Koncepcja została opracowana na potrzeby pracy z dziećmi z umiarkowaną i głęboką niepełnosprawnością intelektualną bądź z dużymi trudnościami w rozwoju, warto jednak wykorzystać ją również do pracy z uczniami w normie rozwojowej, ale mającymi problem z koncentracją, skupieniem, uwagą, pamięcią. Nawet jeśli nie ma możliwości stworzenia sali w szkole, to warto wykorzystać niektóre założenia metody podczas pracy w klasie. 

W pierwszej kolejności należy zadbać o dobrą atmosferę. Przyczynia się do tego odpowiednie, nawet trochę przyciemnione oświetlenie oraz muzyka, najlepiej spokojna i relaksacyjna. Organizując tego typu zajęcia, warto pamiętać, że w ich trakcie uczniowie mają pełną swobodę działania. Mogą wybierać aktywności i zabawy, które w danym momencie będą dla nich najbardziej odpowiednie. Warto więc pozostawić im sporo swobody, przestrzeni i czasu, nie naciskać. Nauczyciel może przygotować stacje z różnymi przedmiotami do stymulacji sensorycznej. Oprócz własnego tempa, w którym każdy uczeń pracuje, konieczne staje...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy