Jak przygotować maturzystę nie tylko do matury

Najtrudniejszą lekcję otrzymałam jako uczennica

Jestem polonistką z wieloletnim doświadczeniem. Paradoksalnie najważniejszą lekcję dotyczącą nauczania otrzymałam nie jako nauczycielka, lecz jako uczennica. Przez wiele lat miałam poczucie, że zdobywanie wiedzy przypomina wędrówkę po nieznanym terenie bez mapy. Kolejne epoki literackie, nazwiska autorów, pojęcia z teorii literatury czy odniesienia historyczne pojawiały się na lekcjach jako odrębne zagadnienia. Uczyłam się ich, zapamiętywałam je, pisałam sprawdziany, ale dopiero po czasie próbowałam zrozumieć, jak te elementy łączą się w większą całość. Dopiero wiele lat później uświadomiłam sobie, że problem nie tkwił w ilości materiału. Problemem był brak struktury. Wiedza pozbawiona porządku szybko zamienia się w zbiór przypadkowych informacji. Uczeń może zapamiętać wiele faktów, ale jeśli nie dostrzega zależności między nimi, jego wiedza pozostaje powierzchowna i nietrwała. To właśnie wtedy zaczęłam zadawać sobie pytanie, które do dziś towarzyszy mi w pracy: czy szkoła rzeczywiście uczy młodych ludzi zdobywania wiedzy, czy raczej uczy ich zapamiętywania informacji?

Najpierw mapa, później droga

Nie wyobrażamy sobie podróży bez mapy. Najpierw chcemy wiedzieć, dokąd zmierzamy, jakie miejsca znajdują się po drodze i jak wyglądają wzajemne relacje między nimi. Dopiero później planujemy szczegóły. W edukacji często postępujemy odwrotnie. Od uczniów oczekujemy, że będą poruszać się po świecie literatury, zanim pokażemy im układ tego świata. Poznają pojedyncze lektury, pojęcia, daty i nazwiska, a dopiero później próbują zrozumieć, jak te elementy tworzą spójny obraz kultury. Dlatego pracę z maturzystami rozpoczynam od czegoś, co wielu osobom może wydawać się zaskakujące. Nie zaczynam od arkuszy maturalnych ani od szczegółowej analizy lektur....