Wariacje frazeologiczne: jak nie kiwnąć palcem w bucie i mieć olej w głowie. Scenariusz lekcji dotyczącej frazeologii dla uczniów polskich i ukraińskich

Polski (jako obcy) w praktyce
Grupa docelowa Uczniowie klas I–IV szkoły ponadpodstawowej, w tym uczniowie z Ukrainy
Czas trwania 2 jednostki lekcyjne 
Formy i metody pracy 
  • miniwykład, 
  • dyskusja, 
  • praca w grupach, 
  • praca w parach, 
  • praca indywidualna
Pomoce dydaktyczne 
  • karty pracy, 
  • dostęp do internetu, 
  • słowniki: S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego; 
    K. Głowińska, Popularny słownik frazeologiczny; 
    S. Bąba, J. Liberek, Słownik frazeologiczny współczesnej polszczyzny
Cele zajęć
  • powtórzenie wiadomości na temat potocznej odmiany języka, 
  • rozwijanie umiejętności czytania po polsku, posługując się fragmentem tekstu literackiego, 
  • ćwiczenie umiejętności rozpoznawania związków frazeologicznych i wyjaśnianie ich pochodzenia i znaczenia


Przebieg zajęć

  • Wyjaśnij uczniom, czym jest związek frazeologiczny (połączenie wyrazów, które stanowią całość znaczeniową; rozumienie ich znaczenia nie jest wynikiem znajomości treści słów wchodzących w skład związku). Dodaj, że znajomość związków frazeologicznych świadczy o biegłości językowej.
  • Zapisz na tablicy przykłady polskich i ukraińskich związków frazeologicznych, aby upewnić się, że uczniowie rozumieją pojęcie związku frazeologicznego:
    –    rzucać słowa na wiatr (ukr. кидати слова на вітер), 
    –    spojrzeć prawdzie w oczy (ukr. подивитися правді в очі), 
    –    chować głowę w piasek (ukr.ховати голову в пісок),
    –    podłożyć świnię (ukr. підкласти свиню),
    –    igrać z ogniem (ukr. гратись з вогнем),
    –    trzymać rękę na pulsie (ukr. тримати рукуна пульсі)1.
  • Rozdaj uczniom karty pracy nr 1, na których znajdują się związki frazeologiczne, w których zaszła niewielka zmiana strukturalna. Poproś, aby wskazali różnice między polskim a ukraińskim związkiem frazeologicznym.
    –    mieć trzy lewe ręce (poprawnie: mieć dwie lewe ręce, ukr. мати дві ліві руки),
    –    kuć nabywcę, póki gorący (poprawnie: kuć żelazo, póki gorące, ukr. кувати залізо, поки гаряче),
    –    głodny jak szakal (poprawnie: głodny jak wilk, ukr. голодний як вовк),
    –    zakochać się po końce uszu (poprawnie: zakochać się po uszy, ukr. закохатися по вуха).
  • Poproś uczniów, aby zapisali pięć zdań, wykorzystując związki frazeologiczne wymienione na lekcji lub inne (czas pracy: ok. 10 min). Po upływie wyznaczonego czasu sprawdź poprawność zapisu. 
  • Wyjaśnij uczniom źródła pochodzenia związków frazeologicznych. Przypomnij, że związki frazeologiczne są elementem typowym dla stylu potocznego.
  • Wprowadź podstawowe informacje dotyczące biografii i twórczości ks. Twardowskiego.
  • Rozdaj uczniom karty pracy nr 2. Przeczytaj na głos wiersz Rachunek dla dorosłego. Poproś wybranych uczniów, aby przeczytali tekst na głos. Wspólnie wyjaśnijcie znaczenie niezrozumiałych słów. Zapytaj uczniów, co jest głównym tematem wiersza, gdzie w tekście znajduje się zwrot do odbiorcy. Poproś, aby wskazali związek frazeologiczny, który pojawia się w wierszu, i wyjaśnili jego znaczenie, wykorzystując słowniki frazeo-
  • logiczne lub internet (warto w pracy na lekcjach języka polskiego jako obcego korzystać ze słownika FRAZPOL dostępnego w wersji online).
  • Poproś uczniów, aby przeczytali na głos słowa karty pracy nr 2, które zostały zapisane pogrubionym drukiem. Niech pracując w parach, wybiorą jedno pogrubione w tekście słowo i znajdą (wykorzystując słowniki oraz internet) związki frazeologiczne, w których ono występuje, np. uchem, ucho: jeść, aż się uszy trzęsą, kłaść uszy po sobie, mieć czegoś powyżej uszu, natrzeć komuś uszu, obiło się komuś o uszy, puścić coś mimo uszu, słoń komuś nadepnął na ucho, uszy do góry (czas pracy: ok. 15 min).
  • Po zakończeniu pracy poproś uczniów, aby przedstawili efekty swoich poszukiwań. W razie potrzeby wyjaśnij im znaczenie nieznanych słów, związków wyrazowych.
  • Podziel uczniów na grupy (3–4-osobowe) i poproś, aby stworzyli scenkę/dialog, w której/którym wykorzystaj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy