Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski w praktyce

19 maja 2020

NR 36 (Maj 2020)

Wojna trojańska pomiędzy… marzeniami i podstępem – ćwiczenia przygotowujące do egzaminu

61

Pasja, marzenia, determinacja – z jednej strony, z drugiej – podstęp, pułapka i walka. Oto motywy, które kojarzą się z Troją. Zadania przeznaczone do powtórek przed egzaminem ósmoklasisty nie dotyczą tym razem ani gramatyki, ani kwestii genologicznych – koncentrują się na rozumieniu tekstów, znaczeniu słów, dobieraniu synonimów, identyfikacji motywów i przesłania, porządkowaniu wydarzeń. Wśród źródeł znajdują się teksty kultury reprezentujące publicystykę oraz wydawnictwa informacyjne. Uczeń ma także możliwość pracy z bajką zwierzęcą – gatunkiem wymaganym przez podstawę programową.
Jako dłuższą wypowiedź zaproponowano przemówienie, w którym należy odwołać się do motywu wyrzeczenia.

Zadania

TEKST NR 1

Natalia Budzyńska, Skarb mitycznej Troi (fragmenty)

/ Dziecięce marzenia / 
Henryk Schliemann chętnie wspominał dzień, gdy dostał od ojca książkę pt. Ilustrowana historia świata. Na jednym z rysunków była przedstawiona płonąca Troja. Miał wtedy siedem lat i postanowił odnaleźć to mityczne miasto. No cóż, wyglądało to na zwykłe chłopięce marzenia, których nikt nie brał poważnie. Jego życie niczym się specjalnie nie wyróżniało, lata mijały, młody Henryk uczył się i szybko zaczął pracować. Przejawiał niezwykłe zamiłowanie i talent do nauki języków obcych. Opracował nawet własną metodę szybkiego przyswajania sobie nowego języka, bo, jak twierdził, nie miał cierpliwości do długiej i żmudnej nauki. Jako trzydziestolatek władał już płynnie siedmioma językami: niderlandzkim, angielskim, francuskim, hiszpańskim, portugalskim, włoskim i rosyjskim. Pracując w Petersburgu jako przedstawiciel reprezentujący interesy wielu zachodnioeuropejskich firm, nie zapomniał jednak o swoich dziecięcych marzeniach. Teraz przyszła pora na dalszą naukę: szybko opanował nowogrecki i starogrecki. Mówił, że grecki jest najpiękniejszym językiem świata, bo jest „językiem bogów”. Nie minęło kilka lat, jak znajomość greckiego bardzo mu się przydała: zamieszkał w Atenach i ożenił się z Greczynką, piękną i wykształconą Zofią Engastramenos. Dzięki zarobionym ogromnym pieniądzom mógł oddać się całkowicie swej pasji – archeologii.

/ Troja odkopana! /
Henryk Schliemann nigdy nie studiował archeologii, nie był żadnym uczonym, ot, zwykły amator, który przez ostatnie dwadzieścia lat swego życia szukał czegoś, co według ludzi tamtych czasów nigdy nie istniało. Wydarzenia opisane przez Homera w Iliadzie były w opinii współczesnych tylko legendą, mitologicznym podaniem. Pomysł Schliemanna traktowano więc jako niegroźny wybryk wariata. On jednak uważał, że dokładny opis miasta i szerokiej równiny, przez którą płynęła do morza rzeka Skamander, sugerują, że Homer umieścił wydarzenia w konkretnym miejscu. Poza tym nazwa Troja wspominana była w wielu źródłach historycznych przynajmniej do 335 roku, od kiedy po prostu przestała się pojawiać. Schliemann rozpoczął swe badania w północno-zachodniej Turcji w 1870 roku. Przedtem bezskutecznie prowadząc poszukiwania w pobliżu Bunarbaszi, przypadkowo spotkał pewnego Anglika, Franka Calverta, który przekonał go do zbadania odległego o 8 km wzgórza Hissarlik. Schliemann w towarzystwie swej żony oraz stu robotników rozpoczął wykopaliska, które przyniosły mu sławę. Odkrył, że ma do czynienia z trwającym kilka tysięcy lat osadnictwem. Ponieważ był amatorem – choć pełnym entuzjazmu, lecz bardzo niesystematycznym – niechcący niszczył wiele wykopalisk, nie zapisywał ich i nie badał zbyt dokładnie. Na szczęście spotkał podobnego sobie entuzjastę, archeologa Wilhelma Dörpfelda. Wspólnie odsłonili 9 warstw mitycznej Troi – jak byli obaj przekonani (do dzisiaj badania wykazały, że tych warstw jest 50!). Troja I była osiedlem najstarszym, na niej znajdowały się kolejne warstwy, coraz młodsze. Początkowo Schliemann uważał, że homerycka Troja leży w warstwie drugiej. W 1873 roku odkopał, jak mniemał, pałac Priama i prawdziwy skarb: przepiękną złotą biżuterię. Podstępnie, ukrywając się przed oczami ciekawskich, Schliemann przekazał kosztowności swojej żonie, która zawinęła je w szal i wyniosła z terenu wykopalisk. Tureckie władze nie miały o odkryciu zielonego pojęcia. Opinia publiczna dowiedziała się o tych rewelacjach z prasy, w której opublikowano zdjęcie Zofii w diademie Heleny trojańskiej (...).

Zadanie 1. (0–1)
Które zdanie nie jest prawdziwe? Wybierz właściwą odpowiedź.

Marzeń Henryka Schliemanna nikt nie brał na poważnie, ponieważ:
A. nie wierzono w tamtym czasie w istnienie Troi.
B. nie posiadał wykształcenia archeologicznego.
C. uchodził za osobę chorą psychicznie i nie zwracano uwagi na to, co mówił.
D. myślano, że plany odkrycia Troi są tylko dziecięcą fantazją.
 

Wymagania
Klasy VII i VIII
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu publicystycznego, popularnonaukowego lub naukowego.


Odpowiedź: C

Zadanie 2. (0–1)
Oceń prawdziwość poniższych informacji. Wybierz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
 

Schliemann pracował w firmie handlowej, gdyż w życiu dorosłym zapomniał na jakiś czas o planach odkrycia Troi. P F
Ze względu na chęć rozgłosu Schlieman zawsze informował władze
o najdrobniejszych nawet znaleziskach.
P F

 

Wymagania
Klasy VII i VIII
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu publicystycznego, popularnonaukowego lub naukowego.

Odpowiedź: FF

Zadanie 3. (0–1)
Które z wymienionych cech pozwoliły Schliemannowi spełnić marzenia?

A. Determinacja i dokładność.
B. Determinacja i łatwość przyswajania wiedzy.
C. Talent i systematyczność.
D. Systematyczność i miłość do nauki i pracy.
 

Wymagania
Klasy VII i VIII
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu publicystycznego, popularnonaukowego lub naukowego.

Odpowiedź: B

TEKST NR 2

Koń trojański – zbudowany podczas wojny trojańskiej wielki koń, zrobiony z drewna, w którym ukryli się wojownicy greccy w czasie zdobywania Troi, pozorując jednocześnie odstąpienie od oblężenia.
(...)
Określenie „koń trojański” jest synonimem podstępnego, przynoszącego zgubę podarunku, w tym znaczeniu jest też używane w informatyce.
(…)
Źródło: https://www.wikipedia.org/

Zadanie 4. (0–3)
Wymień 3 synonimy słowa „podstęp”.
1: ………………………………………………………………………………………………
2: ………………………………………………………………………………………………
3: ………………………………………………………………………………………………

Wymagania
Klasy IV–VI
I. Kształcenie językowe.
2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:
(…)
8) rozróżnia synonimy, antonimy, rozumie ich funkcje w tekście i stosuje we własnych wypowiedziach.


Odpowiedź: np. fałsz, kłamstwo, koń trojański, oszustwo, przekręt (przyznajemy po 1 punkcie za każdą odpowiedź poprawną pod względem merytorycznym).

Zadanie 5. (0–3)
Podaj imię lub nazwisko/pseudonim pochodzącego z lektury obowiązkowej bohatera, który dokonał czegoś, posługując się podstępem. Na czym polegał podstęp?

Tytuł książki: …………………………………………………………………………………
Bohater: ……………………………………………………………………………………
Podstęp polegał na ……………………………………………………………………………...…………………………………………………………………………………………...…………………………………………………………………………
 

Wymagania
Klasy VII i VIII
V. Lektury obowiązkowe.

Klasy IV–VI
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
(…)
11) wskazuje w utworze bohaterów głównych i drugoplanowych oraz określa ich cechy;
12) określa tematykę oraz problematykę utworu.


Odpowiedzi: np. Wesoły z lektury Kamienie na szaniec pracował jako akwizytor firmy Wedel; sprzedając towar Niemcom, podstępnie zdobył informacje o Rudym, co umożliwiło harcerzom jego odbicie. Przyznajemy po 1 punkcie za tytuł książki, podanie bohatera oraz opis podstępu. Warunkiem otrzymania punktu za opis podstępu jest podanie tytułu książki oraz imienia lub nazwiska/pseudonimu bohatera.

TEKST NR 3

/ Ignacy Krasicki, Czapla, ryby i rak / 

Czapla stara, jak to bywa,
Trochę ślepa, trochę krzywa,
Gdy już ryb łowić nie mogła,
Na taki się koncept wzmogła*.
Rzekła rybom: „Wy nie wiecie,
A tu o was idzie przecie”.
Więc wiedzieć chciały,
Czego się obawiać miały.
„Wczora
Z wieczora
Wysłuchałam, jak rybacy
Rozmawiali: wiele pracy
Łowić wędką lub więcierzem**;
Spuśćmy staw, wszystkie zabierzem.
Nie będą mieć otuchy,
Skoro staw będzie suchy”.
Ryby w płacz, a czapla na to:
„Boleję nad waszą stratą;
Lecz można temu zaradzić
I gdzie indziej was osadzić.
Jest tu drugi staw blisko,
Tam obierzecie siedlisko.
Chociaż pierwszy wysuszą,
Z drugiego was nie ruszą”.
„Więc nas przenieś!” – rzekły ryby.
Wzdrygnęła się czapla niby;
Dała się na koniec użyć,
Zaczęła służyć.
Brała jedną po drugiej w pysk, niby nieść mając
I tak pomału zjadając;
Zachciało się na koniec skosztować i raki.
Jeden z nich widząc, iż go czapla niesie w krzaki,
Postrzegł zdradę, o zemstę się zaraz pokusił.
Tak dobrze za kark ujął, iż czaplę udusił.
Padła nieżywa:
Tak zdrajcom bywa.


* koncept – pomysł
** więcierz – rodzaj sieci do łowienia ryb

Zadanie 6. (0–1)
Które z wymienionych zdań stanowi morał powyższej bajki?
A. Nie wolno czynić tego, co nam nie jest miłe.
B. Krzywda wyrządzona za pomocą podstępu bywa pomszczona.
C. Cel uświęca środki.
D. Najbardziej boli krzywda wyrządzona przez kogoś, po kim się tego nie s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy