Dołącz do czytelników
Brak wyników

Polski w praktyce

12 września 2018

NR 26 (Wrzesień 2018)

Motywowanie przez rymowanie
O różnych funkcjach wierszy edukacyjnych w edukacji ponadpodstawowej

0 54

Chyba każdy z nas tak ma, że gdy coś jest trudne lub się nie udaje, ucieka od tego. Nie inaczej jest z naszymi uczniami. Jeśli treści, jakie im podajemy, okazują się dla nich niełatwe, unikają ich. Naszą rolą – nauczycieli – jest, by ich przekonać, że to, co ich przerasta, jest przyjemną i nieskomplikowaną materią, by wskazać sposoby na łatwiejsze przyswojenie tych trudności, a co za tym idzie – zmotywować do nauki. Jedną z takich metod jest stosowanie mnemotechnik, czyli technik przyspieszonego uczenia się i zapamiętywania.

Jest ich wiele, m.in.: ŁMS (łańcuchowa metoda skojarzeń), ZMZ (zakładkowa metoda zapamiętywania), mapa umysłowa. Wśród nich wymieniane są również wierszyki, które ze względu na swoje atuty, takie jak rytm i rym, szybko są przyswajane. Ich dodatkową zaletą może być humorystyczny sposób podania treści edukacyjnych. Ta metoda już się sprawdziła w szkole podstawowej. Wierszyki okazały się nieocenioną pomocą do nauki ortografii, a Witold Gawdzik – autor książek z rymowanymi ortografią i gramatyką – pomógł niejednemu dziecku. 
Skoro ta mnemotechnika się sprawdziła w edukacji dzieci, dlaczego by jej nie stosować do uczenia młodzieży? Skoro wierszyki sprawdzają się jako technika przyspieszonego uczenia się i zapamiętywania, dlaczego by nie uczynić z niej metody dydaktycznej?
Okazuje się (po przeprowadzeniu cyklu lekcji opartych na wierszach edukacyjnych), że rytm i rym ułatwiają naukę również młodzieży szkoły ponadpodstawowej. Jeśli dzięki wierszykom uczeń łatwiej przyswaja informacje, to jednocześnie jest bardziej zmotywowany do dalszego poznawania, bo już przekonany, że to, co wydawało się niemożliwe, stało się możliwe.
Nauczyciel języka polskiego stosujący wiersze edukacyjne ma dwie możliwości: podać uczniom wierszyk do zapamiętania (wtedy uczyni go podstawą mnemotechniki) lub wraz z uczniami pracować z wierszykiem. Wybór drugiej opcji wiąże się z licznymi możliwościami i korzyściami. Nauczyciel może wówczas odkryć wielofunkcyjność wierszyków, a przy okazji będą one również sposobem na przyspieszone uczenie się i zapamiętywanie oraz na zmotywowanie uczniów do poznawania nowych treści.
Wiersze edukacyjne jako narzędzie dydaktyczne mogą stać się podstawą:

  • wprowadzenia nowych treści,
  • podsumowania lekcji,
  • notatki z lekcji,
  • sprawdzenia znajomości danych treści,
  • streszczenia dzieła literackiego,
  • podsumowania twórczości danego artysty.

Aby przedstawić, w jaki sposób za pomocą wierszyka edukacyjnego wprowadzić nowe treści na lekcji, posłużę się autorskim wierszykiem:

Biblia 

Nad źródłem kultury dziś stać będziemy,
poznamy prawdy objawione,
o Piśmie Świętym się dowiemy,
które spisały osoby natchnione.
Z greckiego nazwa Biblii pochodzi,
od słowa biblion się wywodzi,
nie jest to trudności potęga,
że z greckiego biblion znaczy księga.
Ma ona Testament Stary i Nowy
i jest koktajlem gatunkowym.
Czterdzieści sześć ksiąg ma Testament Stary,
tam są opisani wyznawcy wiary,
jest tam historia Ewy i Adama,
jest o dylemacie Abrahama,
jest o zbrodniczym czynie Kaina,
jest o tym, że ukarana zostaje wina.
Tam znajdziesz historię o Hiobie wiernym,
o Sodomie, Gomorze, Mojżeszu zbawiennym,
tam poznasz prawdę dotyczącą wszystkich nas: 
Vanitas vanitatum et omnia vanitas.
Potem przeczytasz Testament Nowy
z 27 ksiąg złożony.
Tam poznasz syna marnotrawnego,
człowieka talenty marnującego,
Samarytanina miłosiernego,
siewcę i Boga sprawiedliwego.
Poznasz, jak miłość jest wspaniała,
że jest cierpliwa i łaskawa,
nie szuka poklasku i nie zazdrości.
Poznasz, że w końcu Bóg rzuci kości,
że miarka kiedyś będzie przebrana:
spełni się widzenie świętego Jana.
Biblia to hybryda gatunkowa:
jest w niej psalm, oda, saga rodowa,
są listy, hymny, są przypowieści,
jest apokalipsa, są piękne pieśni.
I Biblię światu poznać dano, 
gdy jej przekładów dokonano.
Jest Septuaginta, jest Wulgata –
prace nad nimi trwały lata.
Jest wersja dla ludu, jubileuszowa,
swoją wersję ma również Zofia – królowa,
jest Biblia w obrazkach, by lud prosty
mógł poznać Boga nagrody i chłosty.

Wierszyk celowo ma wyróżnione niektóre słowa. Jest to informacja dla ucznia, że te pojęcia są najważniejsze i trzeba zwrócić na nie szczególną uwagę. W jaki sposób pracować z takim wierszykiem? Ze względu na to, że wprowadza on wiele nowych informacji, wymaga komentarza nauczyciela. Powinien on odczytywać po kolei po dwa wersy i omawiać na bieżąco, komentować wyróżnione w tekście elementy. Tam, gdzie to możliwe, można oddać głos uczniom. Pozwolić im sprawdzić, zbadać. Wówczas w wierszyku należy wykropkować jakieś dane i pozwolić im lukę tę uzupełnić, np. ………………….. ksiąg ma Testament Stary – to moment, kiedy uczniowie liczą, ile tych ksiąg jest i dopełniają wierszyk. Można również z wierszyka zrobić swoistą mapę mentalną. Aby tego dokonać, należy wyświetlić go na tablicy multimedialnej, od wyróżnionych słów poprowadzić strzałki i dopisać do nich komentarze (wykres 1.).
W wierszyku wyświetlonym na tablicy multimedialnej również można wykropkować niektóre miejsca, dając uczniom możliwość działania.

Wykres 1. Analiza wiersza edukacyjnego

Rymowanie na podsumowanie lekcji

Wierszyk edukacyjny może posłużyć nie tylko do wprowadzenia nowych treści, ale również do podsumowania lekcji. Aby spełnił on tę funkcję, nauczyciel powinien na koniec zajęć...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy