Konspekt lekcji do filmu Szkoła Babel (reż. Julie Bertuccelli)

Film
Temat zajęć  „Każda cywilizacja ma własną wieżę Babel” (George Steiner). 
Na przekór odmiennościom
Zagadnienia edukacyjne
  • Wieża Babel – motyw literacki, artystyczny, filmowy,
  • Filmowe obrazy spotkań między kulturami,
  • Przeszkody w dialogu i problemy komunikacyjne – skąd się biorą i jak je rozwiązywać?,
  • Niełatwa sztuka otwartości w kontakcie z Innym,
  • Adaptacja, alienacja, akceptacja – jednostka w relacjach społecznych,
  • Odmienność języków – geneza, różnice i podobieństwa, ograniczenia i możliwości
Czas realizacji Dwie godziny lekcyjne
Grupa wiekowa  Uczniowie klas VII–VIII szkoły podstawowej, uczniowie szkoły ponadpodstawowej
Cele operacyjne Uczeń/uczennica:
  • trafnie określa trudności w kontaktach między ludźmi i rozpoznaje ich przyczyny,
  • interpretuje zachowania bohaterów filmu dokumentalnego,
  • potrafi umieścić obejrzany film w szerszym kontekście kulturowym,
  • określa emocje przeżywane w trakcie projekcji filmowej
Formy i metody pracy Omówienie, dyskusja, heureza, burza mózgów


Przebieg zajęć

  1. Wstęp – rozpoznanie sytuacji bohaterów (10 min)
    Nauczyciel prosi uczniów, by wymienili kraje, z których pochodzą uczniowie klasy przygotowawczej portretowanej w filmie Szkoła Babel (m.in. Egipt, Mauretania, Białoruś, Wenezuela, Senegal, Chile, Chiny, Rumunia, Serbia, Maroko, Irlandia Północna, Polska). Wskazując na ogromne zróżnicowanie tych państw, pyta następnie o to, co łączy bohaterów jako młodych imigrantów przybyłych do Francji. W odpowiedziach powinny pojawić się przede wszystkim następujące problemy: 
  • Rozbite i niepełne rodziny (wychowująca się u kuzynki Djenabou; rozdzielona przez 10 lat od matki Xin; samotnie wychowująca trzech synów matka Luca itd.).
  • Problemy mieszkaniowe (zbyt małe lokale wyznaczone dla licznych rodzin; wyraźny spadek komfortu mieszkaniowego w porównaniu z krajami pochodzenia u kilku bohaterów; widmo przeprowadzki pojawiające się z dnia na dzień w życiu Maryam itp.).
  • Trudności językowe i komunikacyjne (słaba znajomość francuskiego u większości dzieci; narażenie na śmieszność i drwiny z powodu złego akcentu; zaległości edukacyjne w szkole; brak przyjaciół, któremu wyraz daje rozgoryczona i zrozpaczona po kłótni z Kessą Djenabou). 
  • Troska o los własny i swojej rodziny, problemy prawne i ekonomiczne (Mihaljo kierujący w imieniu całej rodziny pisma do urzędu ds. uchodźców; rodzice uczniów pracujący do późnych godzin nocnych; zagrożenie powrotem do kraju pochodzenia itp.). 
  • Bunt jako reakcja wynikająca z frustracji i bezsilności.
  1. Jak bohaterowie radzą sobie z problemami? Rola kamery filmowej (15 min)
    Po uszczegółowieniu przez uczniów trudnej sytuacji, w jakiej znaleźli się ich rówieśnicy z filmu Szkoła Babel, nauczyciel zadaje pytania: Po co dodatkowo wprowadzono na ich lekcje kamery? Czemu miało służyć nagrywanie materiałów filmowych w trakcie roku szkolnego? Należy naprowadzić uczestników lekcji na różne płaszczyzny funkcjonowania „filmu w filmie” w Szkole Babel:
  • indywidualną – dzięki obecności kamery uczniowie mają możliwość opowiedzieć własną historię, stają się jej podmiotem, a zarazem uzyskują względem niej dystans; otwierają się na siebie i innych; przełamują własne ograniczenia (nieśmiałość, wstyd); kamera pełni funkcję terapeutyczną;
  • grupową – kręcenie filmu Księżycowe dziecko integruje i konsoliduje grupę wokół wspólnego celu; ułatwia wzajemną akceptację i porozumienie; II nagroda na festiwalu filmów szkolnych jest zwieńczeniem tego procesu, a zarazem symbolem jego sukcesu;
  • społeczną – film Julie Bertuccelli z udziałem uczniów klasy przygotowawczej ma potencjał szerszego społecznego oddziaływania; dzięki podwójnemu dokumentalnemu przedsięwzięciu oraz szczerości bohaterów widzowie na całym świecie mają okazję przyjrzeć się grupie młodych ludzi przeżywających problemy charakterystyczne dla współczesnego świata; film pozwala pozbyć się pewnych uprzedzeń czy stereotypów.

    Wniosek ogólny: użycie medium filmowego w Szkole Babel ułatwia, a czasem wręcz umożliwia komunikację między ludźmi; film staje się narzędziem poznania samego siebie i innych, a także zrozumienia i przezwyciężenia dzielących nas różnic.

    Warto w tym miejscu wspomnieć też o innych dziełach filmowych podejmujących podobną problematykę. Nauczyciel może zachęcić uczniów do obejrzenia adresowanych także do młodych widzów filmów fabularnych, takich jak Dziewczynka w trampkach (2012, reż. Haifaa Al-Mansour), Między słowami (2003, reż. Sofia Coppola) lub też Almanya – Witajcie w Niemczech (2011, reż. Yasemin Şamdereli), mówiących nierzadko w żartobliwy, komediowy sposób o kłopotach w międzykulturowych kontaktach. Innym ważnym dziełem na podobny temat jest powstały na kanwie komiksu autobiograficzny film animowany Persepolis (2007, reż. Marjane Satrapi). 
  1. Szkoła Babel – znaczenie tytułu filmu (20 min)
    Dokument Julie Bertuccelli już w swym tytule nawiązuje do biblijnej historii o wieży Babel. Pochodząca z Księgi Rodzaju opowieść o mieszkańcach miasta Babel, którzy zamierzali wybudować wieżę sięgającą nieba, lecz zostali powstrzymani przez rozgniewanego Boga, stanowi jedną z najważniejszych mitycznych opowieści o wymieszaniu języków. W rzeczonym fragmencie Biblii (Rdz 11,1–9) na szczególną uwagę zasługuje kilka elementów: 1) budowlę charakteryzują olbrzymie rozmiary; 2) jest ona samodzielnym przedsięwzięciem ludzi dążących do jedności i wspólnej chwały; 3) Bóg przeciwstawia się ich zamiarowi i sprawia, „aby jeden nie rozumiał drugiego”, oraz rozsyła ich po świecie. Warto w tym miejscu wspomnieć o innych utworach literackich, dziełach plastycznych, muzycznych lub filmowych nawiązujących do tego motywu, szczególnie o obrazie Pietera Bruegela starszego Wieża Babel (1563), będącym arcydzielną interpretacją biblijnej opowieści. Inne przykłady to opowiadanie Biblioteka Babel Jorge Luisa Borgesa, wiersz Wisławy Szymborskiej Na wieży Babel, piosenka Budki Suflera Nowa wieża Babel czy też filmy: Metropolis, słynne dzieło Fritza Langa z 1926 r., oraz całkiem współczesny Babel Alejandro Gonzáleza Iñárritu (2006). Wszystkie je łączy temat utraty sensu i porozumienia – wyrażany na różne sposoby poczucie utraconej jedności lub też zbyt dużej wielości ziemskich spraw. Zasadniczym celem przywołania tych kontekstów powinno być umieszczenie na ich tle filmu Julie Bertuccelli. 

    Nauczyciel prosi uczniów, by bacznie przyjrzeli się zwłaszcza wspomnianemu powyżej punktowi 3), wyróżnionemu na podstawie analizy biblijnej historii, oraz jego odzwierciedleniu w Szkole Babel. Może wspomóc uczniów serią pytań pomocniczych: 
  • Kto w filmowanej klasie przygotowawczej pełni rolę podobną do osoby boskiej z opowieści o wieży Babel? (Nauczycielka – ważne, by zauważyć, że przez większą część filmu pozostaje ona niewidoczna, choć jako widzowie odczuwamy jej obecność i słyszymy jej słowa).
  • Jaki cel przyświeca doświadczonej wychowawczyni, jak postępuje ona względem swoich uczniów? (Jest cierpliwa i wyrozumiała, stanowcza i sprawiedliwa; stara się łagodzić konflikty, konsolidować grupę, szukać wspólnego dla wszystkich języka – także dosłownie, ucząc francuskiego).
  • Czy filmowa opowieść, podobnie jak biblijna, kończy się rozejściem bohaterów? (Tak; w dokumencie odnaleźć można kilka zapowiedzi i przykładów nieuchronnego rozejścia się bohaterów: najpierw pojawia się pożegnanie wyprowadzającej się z Paryża Maryam, w dalszej części zaś egzamin końcowy, pokazy ukończonego filmu, udział młodzieży w festiwalu, wreszcie zaś koniec roku szkolnego i uroczyste pożegnanie kończącej pracę nauczycielki z uczniami). 

    Wspólna analiza powinna doprowadzić uczestników lekcji do przekonania, że portretujący wielonarodowościową grupę uczniów dokument filmowy niejako przewartościowuje i przeformułowuje utrwalony w kulturze symbol wieży Babel. Zamiast zamętu czy też przedsięwzięcia niemożliwego do zrealizowania, Szkoła Babel proponuje wizję trudnego, lecz możliwego do zaistnienia porozumienia; ukazuje zwieńczony sukcesem wspólny trud i wysiłek grupy młodych ludzi, którzy od początku mówią w innych językach, a mimo to udaje im się utworzyć wspólnotę. Podobnie jak w opowieści o wieży Babel, bohaterów czeka ostatecznie rozejście się i rozstanie, jednak filmowa wizja współpracy między ludźmi z różnych krajów i kultur wydaje się bardziej optymistyczna.
  1. Pytania bez odpowiedzi (20 min)
    Po wsp...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Polonistyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy